Koopgids: slimme schakelaars
Twee soorten slimme schakelaars
Met 'slimme schakelaar' worden twee heel verschillende dingen bedoeld:
- Draadloze schakelaars en dimmers. Ze werken op een batterij, plak je op de muur of over je bestaande schakelaar, en sturen alleen een signaal naar je lampen of hub. Ze schakelen zelf geen stroom.
- Bedrade schakelaars en inbouwmodules. Ze vervangen of komen achter je bestaande schakelaar en schakelen zelf de stroom van de lamp. Daarmee wordt elke gewone lamp slim.
Wanneer kies je wat?
| Situatie | Beste keuze |
|---|---|
| Je hebt al slimme lampen | Draadloze schakelaar of een module in 'ontkoppelde' modus |
| Je hebt veel gewone spots of een mooie armatuur | Inbouwmodule of slimme wandschakelaar |
| Je huurt | Draadloze schakelaar (niets aan de bedrading veranderen) |
| Badkamer- of plafondspots in serie | Eén inbouwmodule in plaats van vijf slimme spots |
De nuldraad-vraag
Veel inbouwmodules en slimme schakelaars hebben een nuldraad (de blauwe draad) in de schakeldoos nodig. In veel Nederlandse huizen, zeker oudere woningen, zit in de schakeldoos alleen de fase en de schakeldraad. Er bestaan modules die zonder nuldraad werken, maar die zijn kieskeuriger: met zuinige ledlampen kunnen ze flikkeren of niet helemaal uitgaan. Kijk dus eerst in je schakeldoos (stroom eraf!) of laat een installateur meekijken.
Inbouwdiepte en schakelmateriaal
Inbouwmodules moeten achter je schakelaar passen. In ondiepe of volle inbouwdozen is dat lastig. Slimme wandschakelaars moeten passen in het schakelmateriaal dat je hebt (bijvoorbeeld een 55-mm-systeem); niet elk merk is daar compatibel mee.
Ontkoppelde modus
Heb je al slimme lampen? Dan wil je dat de lamp altijd stroom houdt. Sommige modules (bijvoorbeeld van Shelly) hebben een ontkoppelde modus: de schakelaar stuurt dan een signaal naar je hub in plaats van de stroom te onderbreken. Zo kun je met een gewone wandschakelaar slimme lampen bedienen.
Protocol en platform
Inbouwmodules zijn er met wifi, Zigbee, Z-Wave en Matter. Wifi-modules van merken met een lokale API werken prima met Home Assistant en Homey. Zigbee en Z-Wave vormen een mesh en versterken je netwerk. Draadloze schakelaars werken vaak het best binnen het eigen ecosysteem (zoals de Hue-dimmer met de Hue Bridge), maar de meeste zijn ook in Home Assistant of Homey te gebruiken.
Veiligheid
Werken aan 230V-bedrading is niet zonder risico. Zet de groep uit in de meterkast en controleer met een spanningzoeker. Twijfel je, laat het dan doen door een installateur. Kies modules met een CE-markering van een bekend merk: goedkope modules zonder certificering kunnen warm worden.
Checklist voor je aankoop
- Open eerst je schakeldoos (groep uit!) en kijk of er een nuldraad aanwezig is en hoeveel ruimte er is.
- Bepaal het type: draadloze knop, inbouwmodule achter de bestaande schakelaar of een complete slimme wandschakelaar.
- Controleer het schakelmateriaal: past een slimme schakelaar in je huidige afdekramen?
- Kijk naar de belasting: hoeveel watt aan lampen schakelt de module, en is hij geschikt voor ledlampen en dimmen?
- Kies het protocol dat bij je hub past; Zigbee- en Z-Wave-modules versterken bovendien je mesh-netwerk.
- Kies een merk met CE-markering en een goede reputatie op het gebied van veiligheid en updates.
Eerlijk over de nadelen
Inbouwmodules zijn klein maar niet altijd makkelijk te plaatsen. Zonder nuldraad zijn de opties beperkt. En een draadloze schakelaar op de muur naast een gewone schakelaar ziet er niet altijd mooi uit. Toch is dit voor veel huizen de meest elegante manier om verlichting slim te maken.