Robotmaaier en egels: zo maai je veilig voor egels

Robotmaaiers zijn handig, maar ze hebben een schaduwkant: egels. Egelopvangcentra in Nederland en België zien al jaren dieren binnenkomen met snijwonden aan neus, gezicht en rug, en ze wijzen steeds vaker naar robotmaaiers die 's avonds of 's nachts rijden. Het goede nieuws: met een paar instellingen maak je je maaier vrijwel egelveilig.

Een paar feiten over de egel, gebaseerd op Zodion (de voormalige Zoogdiervereniging):

• Schemer- en nachtactief. Egels zoeken vanaf de schemering voedsel en slapen overdag onder struiken of in takkenhopen.
• Oprollen in plaats van vluchten. Bij gevaar rollen egels zich op. Tegen een auto of maaier helpt dat niet.
• Jongen in de zomer en nazomer. Jongen worden geboren tussen juni en oktober en verlaten na ongeveer drie weken het nest. Juist dan lopen er onervaren jonge egels door tuinen.
• Winterslaap. Van ongeveer november/december tot april/mei houden egels winterslaap, al worden ze soms even wakker.
• Beschermd. De egel is een wettelijk beschermde diersoort.

Egels gebruiken hun neus om voedsel te vinden en houden die laag bij de grond. Opvangcentra melden daardoor vooral verwondingen aan de snuit en de rug.

• Egelbescherming en Egelwerkgroep: roepen eigenaren al sinds 2019 op om de robotmaaier niet 's nachts te laten maaien, omdat vooral jonge egels en moeders met jongen 's nachts door het gras lopen.
• Zoogdier (tijdschrift van de Zoogdiervereniging): een artikel van Natuurpunt en de Egelwerkgroep Nederland beschrijft een enquête onder robotmaaierbezitters en concludeert dat de omvang van het probleem nog onvoldoende bekend is.
• Universiteit van Oxford: onderzoekers ontwikkelden een gestandaardiseerde veiligheidstest met egel-'dummy's'. Veel geteste robotmaaiers detecteerden een egel pas na fysiek contact. Ontwerpkenmerken als scharnierende messen, een glijplaat en voorwielaandrijving bleken de veiligheid te vergroten.
• **Duits onderzoek (vakblad *Animals*):** analyseerde 370 gevallen van egels die gewond raakten door elektrisch tuingereedschap. Omdat de verwondingen op alle dagen van de week even vaak voorkwamen (en niet vooral in het weekend, wanneer mensen zelf maaien), wijzen de onderzoekers vooral robotmaaiers aan.

Ook zonder verbod geldt: de egel is beschermd, en een maaier die 's nachts rijdt is de grootste risicofactor.

1. Maai alleen overdag

Dit is verreweg de belangrijkste maatregel. Stel in de app een schema in dat ruim na zonsopkomst begint en ruim voor zonsondergang stopt. In de zomer is het rond 21.30 uur al schemerig; in het voor- en najaar veel eerder. Een veilige vuistregel is maaien tussen ca. 9.00 en 18.00 uur, en in het najaar korter.

Zet ook functies uit als "maaien na regen" of "automatisch hervatten" als die buiten je maaivenster kunnen vallen.

2. Sluit randen onder struiken en heggen uit

Egels slapen overdag onder struiken, in hoog gras en in bladhopen. Teken in de app een no-go-zone van een halve tot een meter langs heggen, borders en composthopen. Een draadloze maaier maakt dat heel eenvoudig.

3. Maai niet te kort

Een hogere maaihoogte geeft de maaier en het dier meer speling. Bovendien is wat langer gras beter bestand tegen droogte.

4. Laat een wild stukje tuin staan

Egelbescherming Nederland adviseert een wild stukje tuin waar de egel voedsel en rust vindt, een opening in heg of schutting zodat egels kunnen passeren, en géén slakkenkorrels of insectenverdelgers. Sluit dat wilde stuk uit van het maaigebied.

5. Controleer na de winter

Voordat je de maaier in het voorjaar voor het eerst laat rijden: loop eerst de tuin door. Egels die net uit hun winterslaap komen, zijn traag. Kijk ook onder struiken en in hoeken.

6. Kies een maaier met goede obstakelherkenning

Moderne draadloze maaiers met camera of lidar kunnen veel obstakels herkennen. Dat helpt, maar het is geen vervanging voor maaien overdag: in het donker werkt camera-herkenning minder goed, en een opgerolde egel is klein en laag. Een onafhankelijk 'egelvriendelijk'-keurmerk bestaat (nog) niet.

Of je maaier met een begrenzingsdraad of draadloos werkt, maakt voor egels weinig verschil: het gevaar zit in de messen en in het tijdstip. Wel zijn er verschillen in ontwerp die het risico verkleinen:

• Kleine, scharnierende mesjes op een draaischijf klappen weg bij een harde weerstand. Grote, vaste messen doen dat niet.
• Lage, gesloten behuizing laat minder ruimte voor een egelsnuit onder de rand.
• Stoten- en optilsensoren stoppen de messen bij contact of optillen. Dat beperkt schade, maar voorkomt het eerste contact niet.
• Obstakelherkenning met camera of lidar kan een egel overdag soms herkennen, maar is niet ontworpen of getest als egelbescherming.

Vraag bij twijfel de fabrikant of het model is getest op egelveiligheid. Tot er een onafhankelijke test of keurmerk is, blijft het tijdstip van maaien je beste verdediging.

1. Pak de egel voorzichtig op met dikke handschoenen of een handdoek.
2. Zet hem in een doos met een handdoek, op een rustige, warme plek.
3. Geef geen melk (egels kunnen daar ziek van worden). Water is prima.
4. Bel zo snel mogelijk een egelopvang in de buurt of het landelijke dierenambulancenummer 144.

Egels met snijwonden hebben snel hulp nodig; wonden raken in de zomer binnen korte tijd ontstoken.

Een robotmaaier en egels kunnen prima samengaan, mits je maait wanneer egels slapen. Stel een strak dagschema in, sluit de randen onder struiken uit en loop in het voorjaar eerst even door de tuin. Het kost je vijf minuten in de app en het redt mogelijk een beschermd dier. Lees ook onze robotmaaier-koopgids voor meer tips.